Gå til hovedinnhold

The March of Folly


Pavar kjem og pavar går. Men hvis du, som meg, syns heile pavestyret er fjollete, så husk at historisk sett har fjolleri vore, om ikkje ein forutsetning for å få embetet, så i alle fall ein svært framtredande egenskap. Under renessansen regjerte seks pavar som var så groteskt ekstravagante og så oppsette   på personlig vinning at dei styrte kyrkja rett i grøfta. Historiane deira viser at sjølv dei 'hellige menn' er barn av sin tid. Om dette skriv historikaren Barbara W. Tucman i boka "The March of Folly". Her skal vi sjå eksempel på disse fjollete menn:
(Alle sitater er frå boka)

1. Nepotisten: Sixtus IV, 1471-84

Etter dyktig taktisk manøvrering av den rike kardinal Rodrigo Borgia, som seinare skulle komme til å sitja i pavestolen sjølv, vart fransiskanaren Francesco della Rovere valgt til pave under navnet Sixtus IV i 1471. Denne mannen gav ordet nepotisme eit ansikt. Han kom frå ein fattig familie, og såg det då som si største oppgave å berika slektningane. Han gjorde derfor fem nevøar og ein grandnevø til kardinalar og ein annan fekk bli biskop. Fire av nevøane og to nieser vart gifta inn i dei regjerande familiane i Napoli, Milano og andre byar. Også kongelige fekk nyta godt av hans gavmildhet. To prinsesøner vart valgt til erkebiskopar av Lisboa og Milano då dei var henholdsvis åtte og sju år gamle.

Etter kvart auka motstanden mot Sixtus. Eit satirisk skrift samanlikna han med satan sjølv, men til liten nytte, for kritikarane vart sende i fengsel. Samtidig gjekk han til krig mot Venezia og Ferrara, og han dreiv ein hardnakka kampanje for å fjerna den mektige Colonna i Roma. Men det mest skandaløse av hans fjolleri var kanskje hans tilknytning til, og mulige medvirkning i Pazzi-plottet for å myrda Medici-brødrene. Plottet mislykkast delvis og Mediciane hevna seg, bla. ved å hengja ein erkebiskop. Paven vart rasande og bannlyste like godt Lorenzo de Medici - så vel som heile Firenze!

2. Sveklingen Innocent VIII, 1484-92 

Innocent heitte egentlig Giovanni Battista Cibo og var ikkje tiltenkt ein karriere i kyrkja. Han starta den likevel etter ein "normalt misbrukt ungdom", der han vart far til eit uekte barn. Han vart gjort til biskop i 1473 av pave Sixtus som "gjenkjente hans føyelige natur". Cibo havna i pavestolen nesten ved ei ulukke. Til tross for bestikkelsar kunne ingen av dei to største favoritane, den før nevnde kardinal Borgia og Sixtus sin nevø Giuliano della Rovere, skaffa nok stemmer. I frykt for at ein tredje kandidat skulle stikka av med førsteprisen samla dei seg i staden om den beskjedne Cibo, som dermed vart pave Innocent VIII.

Borsett frå meir eller mindre mislykka krigseventyr mot andre italienske statar og korstog mot Tyrkia, var kanskje Innocent mest opptatt av sonen Franceschetto, som han klarte å få gifta bort til ei dotter av Lorenzo de Medici. Bryllupet var så dyrt at han måtte pantsetja pavetiaraen. På alle andre områder måtte han som regel bøya seg for den energiske kardinal Borgia. Sidan forgjengaren Sixtus hadde fylt opp kardinalsetene med sine folk, var det liten plass for Innocent sine. Men han fekk då pressa inn ein nevø han også. Kardinalane rekna seg som kyrkjelege prinsar, og levde deretter, i palass med hundrevis av tenarar. Under Innocent og Sixtus sank den moralske standarden merkbart. Nye stillingar og titlar vart skapt og lagt ut for salg for høgstbydande og av dette fekk paven 150 dukater medan resten gjekk til sonen. Kanskje ikkje så rart då at mange av disse offisielle seinare vart arrestert for salg av forfalska pavebrev.

3 Kynikaren Alexander VI, 1492-1503

Etter at Innocent døydde var det endelig kardinal Rodrigo Borgia sin tur. Gjennom sine ulike stillingar, deriblandt tre bispeseter i Spania hadde han vorte fryktelig rik. Så rik at han rett og slett kunne kjøpa pavetittelen før han tok navnet Alexander VI. Den eine av konkurrentane , kardinal Ascanio Sforza vart betalt fire muldyrlaster med pengar, noko paven seinare skrytte av. Den andre konkurrenten kjenner vi frå før, nemlig kardinal Guliano della Rovere. Han vart så sint for dette at han seinare forsøkte å få paven avsett ved å intrigera med den franske kongen. Pave Alexander, som skal ha begått sitt første mord i ein alder av 11, var ein kynisk og amoralsk mann som etter sigende likte "å gjera ubehagelige ting på ein behagelig måte". Motstandarar vart forgifta, fengsla eller uskadeliggjort på andre måtar. I 1490 hadde dominikanaren Girolamo Savonarola rørt opp motstanden mot paven. Han forlangte reform og fekk etter kvart så stor makt at han måtte stoppast. Alexander forbaud han først å snakka, men uten resultat. Då heller ikkje bannlysing virka fekk Alexander myndighetene i Firenze til å arrestera Savonarola under trussel om at heile byen ellers ville bli bannlyst. Savonarola vart så torturert, henretta ved henging og for sikkerhets skuld, brent. Italienarane er nøye med sine mord.

Alexander som sjølv vart utnevnt til kardinal av sin onkel Alfons de Borja (pave Callixtus III) var heller ikkje ukjent med nepotisme. For å auka inntektene utnevnte Alexander mange nye kardinalar, i alt vart antalet auka frå 24 til 43. Mellom dei Allesandro Farnese som seinare vart pave Paul III (1534-49). Han var bror til ei av elskerinnene Giulia "la bella" Farnese, og det var nok årsaken til den utnevnelsen. Han utnevnte også sonen Cesare, som var så ueigna til embetet at han måtte oppgi det til fordel for meir passande arbeid innan krigføring, som jo er den einaste beskjeftigelsen som kan seiast å vera meir fjollete enn å vera pave.  Denne mannen var om mulig endå meir brutal og hensynslaus enn faren og ikkje utan grunn beundra av Machiavelli. Då broren hans Juan vart funnen flytande i Tiberen med ni knivstikk i kroppen vart han rimeligvis fort mistenkt.

Alexander hadde minst tre barn med diverse uregistrerte elskerinner og fire med den anerkjente elskerinna Vanozza de Cataneis som vissnok skal ha etterfulgt mor si i den rollen. Dottera Lucrezia vart først gift til ein nevø av kardinal Sforza, kanskje som ein del av kjøpet av denne. Men då Alexander seinare ikkje hadde så veldig bruk for Sforza, annulerte han like godt dette ekteskapet og fekk henne gift med den napolitanske arvingen Alfonso av Aragon. Og denne gongen var ho faktisk glad i mannen. Desverre for ho, for han vart tatt av dage i 1501. Og kven var det? broren Cesare selvfølgelig... For ein familie!

Og sånn gjekk no dagane.

Alle pavane frå renessansen heldt fjolleriet høgt i hevd. Rett nok hadde det vore to mellompavar som var lovande men som det desverre ikkje vart noko av. Den første var Francesco Piccolomini, som tok navnet Pius III(1503). Han var kjent for sin vennlighet og gavmildhet, og vart tatt i mot med jubel. Men det skulle ikkje vara lenge, for svakelig som han var, døydde han etter bare 26 dagar (somme meiner at han vart forgifta). Den andre varte litt lenger. Det var Adrian av Utrecht som under navnet Adrian VI (1521-23) faktisk prøvde å reformera kyrkja, men som døydde etter to år i pavestolen uten å ha oppnådd stort.

Men dei andre oppnådde noko. I 1503 kom omsider kardinal della Rovere til makta. Han vart kjent som Krigarpaven Julius II (1503-13). Deretter kom Ødelandet Leo X (1513-21) og til slutt sjølve Katastrofen Clement VII (1523-34) som vart så hata av folket at dei drog liket hans opp av grava og mishandla det på det grovaste. Kreativt, kan ein kalla det! Den samla effekten av våre menns heilhjerta innsats i pavestolen for å vanæra kyrkja let ikkje venta på seg. Reformasjonen kom, og kyrkja vart splitta. Det er klart at når det gjeld fjolleri har den noverande paven mykje å læra. I selskapet med disse fjolleriets mestrar er han enno bare småguten!

Kommentarer

Populære innlegg fra denne bloggen

Korleis vi vart ført bak lyset i Syria: rollen til Leger Uten Grenser.

Artikkel av Tim Hayward. Dette er min egen oversettelse av originalartikkelen hans: How We Were Misled About Syria: the role of Médicins Sans Frontières (MSF). Eg har tatt denne inn, ikkje bare fordi den er velskriven og handlar om ein svært viktige sak, men også fordi den er veldokumentert med mange lenker. Uthevingane er forfattaren sine egne. Tim Hayward er er professor i miljøpolitisk teori ved universitetet i Edinburgh og mykje meir.

Eg har grenselaus beundring for dei legane som frivillig deltar i det uvurderlige og ofte farlige arbeidet til Leger Uten Grenser (Médicins Sans Frontières, heretter kalla MSF). Spørsmålet dreier seg om MSF sin praksis om å "bera vitnesbyrd": MSF vil snakka ut, sjøl mot regjeringar, når dei meiner at den humanitære situasjonen skulle ha blitt behandla på ein annan måte av dei ansvarlige.[1] Dei har gjort dette i Syria.


Men hvis ingen av MSF sine internasjonale legar har vore på bakken i krig…

Dagen før Daraa

Korleis krigen braut laus i Syria
Av  Stephen Sahiounie, oversett av Gunnar Øyro etter originalartikkelen The day before Deraa: How the war broke out in Syria.

Dagen før 11 september 2001 var som alle normale dagar i New York. Den 10 september 2001 visste ingenting om dei opprivande hendelsane som skulle skje dagen etter. På same måten kunne ein tenkja seg at dagen før volden braut laus i Deraa* i Syria i mars 2011 skulle vera ein rolig  dag, uvitande om opprøret som skulle koma. Men slik var det ikkje. Deraa var fyllt av aktivitet og framande besøkjande til Syria i god tid før det velregisserte opprøret starta si første akt.

Omari-moskeen var bakscenen der forberedelsar, kostymeskift og øving fann stad. Libyske terroristar, som kom direkte frå slagmarka i det US-NATO-drivne angrepet på Libya, var på plass i god tid før volden starta i mars 2011. Imamen** i moskeen var Sheikh Ahmad al Sayasneh. Han var ein eldre mann med eit alv…

Krigsmaskinen USA - Del 1

Kva bruker USA på militæret sitt? I: Militære utgifter i forhold til andre land. USA sitt militærbudsjett for 2016 var ifølge Wikipedia/SIPRI, 611.2 milliardar dollar, dvs. rundt 5.3 trilliardar kroner. For 2017 er budsjettet 824.1 milliardar dollar. I prosent av BNP var det i 2016 3.3%. Dette er ikkje den høgaste prosenten. Feks. har både Israel (5,8%) og Saudi Arabia (10%) høgare andel.

I reine pengar ser det slik ut: USA bruker like mykje pengar på militæret som dei sju neste på lista. For eksempel: for kvar dollar Kina bruker på sitt militære, så bruker  USA 2.77. Det kan vera greit å samanlikna dette med folketalet i dei same. USA har omlag 4.3 % av verdens befolkning, mens Kina har 18,5%. (Kjelde: http://www.worldometers.info) Mens Kina altså har over fire gonger meir folk, så bruker USA nesten tre gonger så mykje pengar. Med andre ord: misforholdet er  stort:
II: Militære utgifter i forhold til andre sektorar Ser vi litt nærmare på statens utgifter så ser det slik ut: Militærut…